Bol haalde twintig eclipsbrillen offline: zo controleer je de jouwe

Drie dagen voor de gedeeltelijke zonsverduistering van woensdag 12 augustus haalde bol een twintigtal eclipsbrillen uit het assortiment. De reden: de webwinkel kon niet garanderen dat die brillen aan de veiligheidseisen voldoen. Dat betekent ook iets voor de bril die je vorige week misschien al besteld hebt. Die is namelijk niet automatisch goed of fout — je moet hem zelf controleren.

Wat er bij bol gebeurde

Bol zag de laatste weken een sterke toename van producten die als eclipsbril werden aangeboden. Bij sommige daarvan was de productinformatie aangepast met de claim dat de bril geschikt zou zijn om naar een zonsverduistering te kijken. Verkopers speelden dus in op de hype. Een woordvoerster bevestigde aan Hart van Nederland, na berichtgeving van het Financieele Dagblad, dat de brillen tijdelijk geblokkeerd zijn omdat de vereiste documentatie niet direct te controleren was.

Bol heeft eclipsbrillen inmiddels ondergebracht bij de veiligheidsbrillen, een categorie met extra verkoopvoorwaarden. Dat is logisch: een eclipsbril is een persoonlijk beschermingsmiddel, geen accessoire. Maar het gebeurde wel pas toen de run al begonnen was.

Waarom een gewone zonnebril echt niet volstaat

Dit is geen kwestie van “wel donker genoeg” of “net niet”. Reken even mee.

De norm voor eclipsbrillen, ISO 12312-2, laat maximaal 0,0032 procent van het zichtbare licht door. Een zonnebril in de donkerste categorie die je in Nederland legaal koopt — categorie 4, bedoeld voor gletsjers en hoogzee — laat 3 tot 8 procent door. Deel die getallen op elkaar en je zit op ongeveer duizend tot tweeduizend keer zoveel licht. En dan hebben we het alleen over zichtbaar licht; de norm stelt daarbovenop eisen aan UV en infrarood.

Een lasbril met een lagere schaal, een geheugenkaart, een cd, een reddingsdeken of twee zonnebrillen op elkaar zitten allemaal in dezelfde categorie: veel te licht. Het gemene is dat het níét pijn doet. Je netvlies heeft geen pijnzenuwen, dus de schade merk je pas uren later. Over hoe die transmissiecijfers werken schreven we eerder uitgebreider in het stuk over lenscategorieën en wat de cijfers betekenen.

Zo controleer je je eigen bril in dertig seconden

• Zoek de opdruk op de bril zélf, niet in de webshop-omschrijving: er moet ISO 12312-2 op staan, plus een CE-markering en de naam van de fabrikant of importeur.
• Staat alleen “ISO gecertificeerd” of “100% UV” in de producttitel? Dat zegt niets. UV-bescherming is de eis voor een zonnebril, niet voor recht in de zon kijken.
• Houd de bril tegen een felle lamp of de zaklamp van je telefoon. Je hoort vrijwel niets te zien. Zie je de kamer, de contouren van de lamp of een lichte gloed rondom, dan gaat de bril de prullenbak in.
• Check het folie op krasjes, speldenprikjes en losse randen bij de neusbrug. Eén gaatje maakt de hele bril waardeloos.

Nog een oude bril uit 2015 of van de vorige eclipsreis? De norm kent geen houdbaarheidsdatum. Een onbeschadigde, correct gemarkeerde bril mag je gewoon opnieuw gebruiken. Het gaat om de staat van het folie, niet om de leeftijd.

Geen bril meer te krijgen? Kijk dan niet, maar projecteer

De brillen zijn op veel plekken uitverkocht en de prijzen lopen op. Dat is geen reden om te improviseren met een lasbril of gewoon “even snel” te kijken. De veiligste methode kost niets: pak een vergiet of een stuk karton met een gaatje erin, ga met je rug naar de zon staan en houd het boven een wit vel papier. Je ziet dan tientallen kleine, gehapte zonnetjes op het papier. Hetzelfde effect zie je onder een boom, in de schaduwvlekken tussen de blaadjes.

Ook een telefooncamera is niet bedoeld om recht in de zon te richten. En kijk nooit met een verrekijker of telescoop door een eclipsbril: die bundelt het licht zo sterk dat het folie het begeeft.

Ons oordeel: de productpagina is het probleem

Wat hier misging, is niet dat er slechte brillen bestaan. Het is dat een bestaande productpagina met één tekstwijziging kon veranderen in een eclipsbril. De veiligheidsclaim zat in de omschrijving, niet in het product. Dat patroon zie je vaker rond een hype, en het is precies waarom we in veilig online zonnebrillen kopen aanraden om altijd naar de markering op het montuur te kijken en niet naar de tekst eromheen.

Koop je vandaag of morgen nog een bril, dan is de vraag simpel: staat ISO 12312-2 op de bril zelf, en is er een fabrikant of importeur bij naam genoemd? Zo niet, laat hem staan. Een gemiste eclips is vervelend; blijvende schade aan je netvlies is dat een stuk langer.

Update 11 augustus: de brillen zijn vrijwel op, en de zon staat morgen laag

Een dag voor de verduistering is de voorraad in Nederland praktisch leeg. Bij eclipsbrillen.nl stonden mensen in de rij voor de deur; eigenaar Sebastiaan Lommelaars had gisteren nog zo’n tweehonderd brillen liggen en zegt dat zijn leveranciers uit de Verenigde Staten ook aan NASA en ESA leveren. Andere webshops melden simpelweg dat er niets meer bijkomt. Wie nu nog zoekt, komt terecht bij precies het soort aanbod waar dit artikel over gaat: dure restpartijen zonder markering op het montuur.

De oogartsen van Het Oogziekenhuis Rotterdam kwamen daarom met een extra waarschuwing. Oogarts Ike Schouten: “Om direct in de zon te kijken is alleen een eclipsbril geschikt.” Zij noemt daarbij twee misverstanden die wij hierboven nog niet expliciet hadden staan. Het eerste: mensen denken dat een gedeeltelijke verduistering veiliger is. Dat is het niet — het licht oogt minder fel, terwijl de schadelijke straling vrijwel even sterk blijft, dus kijken mensen juist langer. Het tweede: kijken via het scherm van een smartphone of camera is geen veilig alternatief. Ook niet als je zelf naar het schermpje kijkt.

De praktische kant voor morgenavond. Vanuit Utrecht begint de verduistering om 19.16 uur, het maximum valt om 20.11 uur met bijna 90 procent bedekking, en om 21.03 uur is het klaar. De zon staat op het hoogtepunt nog maar ongeveer 8 graden boven de horizon en gaat om 21.10 uur onder. Je moet dus naar het noordwesten kijken en je hebt een vrije horizon nodig — vanuit de meeste achtertuinen zie je hem niet. Dat is ook meteen het risico van deze eclips: een lage zon is verleidelijk om zonder bril “even” te bekijken, omdat hij minder fel oogt dan op het middaguur. De straling is dat verschil niet.

Heb je geen bril, dan blijft projecteren de veilige route: een vergiet of een gaatje in karton, met je rug naar de zon, boven een wit vel. Dat werkt bij een lage zon zelfs prettiger, want je hoeft niet omhoog te richten.

Bronnen bij deze update: NOS — oogartsen waarschuwen voor kijken naar de zonsverduistering en Het Oogziekenhuis Rotterdam.